تنبيه سوم تنبيه سوم‌جريان قاعده فراغ و تجاوز در جزء اخير مركّب يكى ديگر از مباحث مهم در اين دو قاعده آن است كه آيا قاعده تجاوز و فراغ نسبت به جزء اخير مركّب جريان دارند يا خير ؟ به عنوان مثال : اگر نمازگزار بعد از فراغ از نماز شكّ كند آيا سلام نماز را خواند يا نه ؛ و آيا سلام نماز را به صورت صحيح خواند يا نه ؟ يا اگر در حجّ ، حاجى شكّ كند آيا طواف نساء و نماز آن كه آخرين جزء از واجبات حجّ است را انجام داد يا خير ؟ و يا اگر كسى در سجده نماز ، دچار خواب‌زدگى شد و بعد نداند آيا آخرين سجده نمازش بود تا نماز باطل باشد و يا سجده شكر ؟ در اين موارد ، آيا قاعده فراغ و تجاوز جارى مىشود يا نه ؟ تحقيق در پاسخ به اين سؤال آن است كه بر حسب تعابيرى كه در روايات اين قاعده وارد شده است ، مانند : « بعد ما تفرغ من صلاتك » ، يا تعبير « بعد ما ينصرف » و يا « بعد ما صلّى » ، نمىتوان جريان قاعده فراغ را پذيرفت ؛ زيرا ، در چنين فرضى ، در تحقّق عنوان فراغ و يا انصراف ، ترديد وجود دارد . از اين رو ، مجالى براى جريان اين قاعده نيست .